Πριν λίγο καιρό στο νου μου ήρθε -ακαριαία ως αστραπη- η εξής σκέψη: αν δεν υπήρχαν οι παραδόσεις των “υπάλληλων” εθνοτικών και κοινωνικοοικονομικών μειονοτήτων, πολύ απλά θα άκουγα πολύ λιγότερη ως και καθόλου μουσική! Το συντριπτικά μεγαλύτερο κομμάτι της μουσικής που μου αρέσει παράγεται ή προέρχεται από τους πρώην αποικιοκρατούμενους λαούς της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, από τους Αφροαμερικάνους και τους Ρομά. Και βέβαια από τον ανεξάντλητο πλούτο των πολιτισμικών ανταλλαγων, που προέκυψαν λόγω της μετανάστευσης, της προσφυγιάς και της διασποράς.
Κάπως έτσι και η λεγόμενη μαύρη μουσική των Ηνωμένων Πολιτειών, η οποία ξεκίνησε ήδη από τα τέλη του 19ου αι. στις κακόφημες φτωχογειτονιές της Νέας Ορλεάνης και τις δουλοπαροικίες των νότιων Πολιτειών, σταδιακά εξελίχθηκε και εξαπλώθηκε παγκοσμίως μέσα από τα είδη της τζαζ, του rock n roll, της funk, της soul, της disco, του hip hop και της house. Παράλληλα, ο τόπος που η μαύρη μουσική ουσιαστικά γεννήθηκε, όπως άλλωστε και το ίδιο το ανθρώπινο είδος, η Αφρική, ήδη από την περίοδο της αποαποικιοποίησης κατά τη δεκαετία του 1960 παράγει τη δική της μουσική, με μορφές όπως ο Fela Kuti και ο Mulatu Astatke.
Με ένα απότομο πέταγμα στο σήμερα, σε μια κοινωνία που μαστίζεται από ρατσιστικες, αυταρχικές και φασιστικές τάσεις, η μαύρη μουσική, όπως είναι λογικό, είναι εδώ. Χωρίς διάθεση για νοσταλγία και τάσεις για revival, αλλά με σεβασμό στο μεγάλο της παρελθόν, εξελίσσεται συνεχώς, ενώ οι εκπρόσωποί της παίρνουν συχνά θέση για όλες τις προαναφερθείσες παραβιάσεις της Δημοκρατίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της οικολογικής ισορροπίας. Βέβαια, και θέση ξεκάθαρη να μην έχουν, η ίδια τους η μουσική με τους πολιτισμικούς της υβριδισμούς, οι οποίοι αψηφούν κοινωνικές τάξεις, έθνη και φυλές, είναι ιδιαίτερα εύγλωττη.
Ήδη κατά τη χρονιά που διανύουμε τα παρακλάδια της μαύρης μουσικής έχουν απλωθεί δυναμικα και αγέρωχα, με μια σειρά ενδιαφερόντων ως και συναρπαστικών κυκλοφοριών. Η 2ωρη Spotify / YouTube playlist που συνοδεύει αυτό το κείμενο εμπεριέχει αρκετές από αυτές, όσες έχω κατορθώσει να ακούσω. Για να μην χαθούμε, έχω κάπως εστιάσει στην πιο street και λαϊκή πλευρά της μαύρης μουσικής του 2026, δηλαδή σε hip hop, electronica, afro-funk και στη τζαζ που απομακρυνεται από κάθε ακαδημαϊσμό.
Από όσες κυκλοφορίες εμπεριέχονται στην playlist, θα επικεντρωθούμε σε 10 φετινά full-length μαύρης μουσικής. Η αλήθεια είναι ότι ακόμα δεν τα έχω ακούσει σε ικανοποιητικό βαθμό, συνεπώς θα αναφερθώ σε αυτά εν τάχει, με λίγα λόγια για το καθένα, περισσότερο ως υπενθύμιση και στον ίδιο μου τον εαυτό να τα ακούσει ξανά και ξανά, αλλά και ως προτάσεις στους αναγνώστες.
Wyclef Jean - Q Theory - Quantum Leap, Vol. 2 (Sodo Mood Lab / Megaforce)
Ezra Collective - Here Because of Hope (Partisan Records)
Vince Staples - Cry Baby (Loma Vista/ Section Eight Arthouse)
Brian Jackson - Now More Than Ever (BBE Music)
Thandii, Regalado - Coco Okayo (Sama Sama Records)
Jazzbois - Jazzbois Around The World (Blunt Shelter Records)
Muff Dada & Know.Høw - Sun Above a Death Party (Timewarp Records)
Mitchum Yacoub - A Way In (All-Town Sound)
Ο Αιγυπτιακής καταγωγής Αμερικανός drummer και περκασιονίστας Mitchum Yacoub, με αξιοπρόσεχτη θητεία στην ορχήστρα Egypt 80 με επικεφαλής τον γιο του Fela, Seun Kuti, μας έρχεται φέτος με ένα άλμπουμ afrolatin jazz funk μουσικής. Ο ρυθμός φυσικά κυριαρχεί, καθώς συναντά ωραίες μελωδίες, πλούσιες ενορχηστρώσεις και μια soul ευαισθησία για την οποία κυρίως υπεύθυνες είναι οι τραγουδίστριες Divina και Lourdes Iri.
Jaul & KK - In Flux (Pipeline Music Lab)
Από τη μία πλευρά βρήκα κάποια υπέροχα στοιχεία στο In Flux, κυρίως την παραγωγή του ΚΚ, η οποία είναι φουλ προσεγμένη και -το πιο σημαντικό- εντελώς soulful, funky, dubby και old school, χωρίς να γίνεται αναχρονιστική. Παράλληλα, o Jaul και οι guests συχνά πλέκουν ευφυή verses, που γίνονται ακόμα καλύτερα όταν ενδύονται μια ωραία κοινωνικοπολιτική κριτική. Από την άλλη πλευρά, το In Flux στιχουργικά και ευρύτερα ως ύφος δεν υπερβαίνει τόσο συχνά (όσο εγώ θα ήθελα;) αυτή την “μάγκικη” και τελικά κάπως επιφανειακή αυτοαναφορικότητα του δρόμου και της άμεσης εμπειρίας. Ωστόσο γεγονός είναι ότι δεν πέφτει με τίποτα στον τυπικό στο ελληνικό hip hop πεσιμισμό. Αντιθέτως ο Jaul παραμένει αισιόδοξος, θυμωμένος και γεμάτος ελπίδα.
Θα κλείσουμε αυτή μας την περιδιάβαση σε αυτή την επιλογή από hip hop, jazz, afro, funk κυκλοφορίες του 2026, με κάποιες σκέψεις που διατύπωσε ο Stuart Hall σε άρθρο του το 1991, σκέψεις που ταιριάζουν ταμάμ στο θέμα μας:
Αλλά το δεύτερο, πιο εκπληκτικό πράγμα είναι ότι οι άνθρωποι (...) θέλουν να σας πουν για το πώς, προερχόμενοι από το μικρότερο χωριό, βρέθηκαν στις πιο μακρινές γωνιές του πουθενά κι έπειτα πως πήγαν κατευθείαν από τη Νέα Υόρκη στο Λονδίνο. Θέλουν να μιλήσουν για το πώς είναι η μητρόπολη, πώς μοιάζει ο κοσμοπολιτισμός σε έναν εκπρόσωπο μιας εθνότητας. Δεν ήταν προετοιμασμένοι ώστε να εμφανιστούν ως “ethnic καλλιτέχνες”: «Θα σας δείξω τις χειροτεχνίες μου, τις ικανότητές μου, θα ντυθώ θεωρητικά σύμφωνα με τις παραδόσεις μου, θα μιλήσω την ντοπιολαλιά μου για τη δική σας πληροφόρηση» Αυτοί οι άνθρωποι έπρεπε να έχουν αναφορά σε κάποιο τόπο, αλλά ήθελαν και να αντιμετωπίσουν προβλήματα που δεν μπορούσαν πλέον να περιληφθούν σε μια στενή εκδοχή της εθνότητας. Δεν ήθελαν να οπισθοδρομήσουν και να υπερασπιστούν κάτι που ήταν αρχαίο, που είχε μείνει ακίνητο, που είχε αρνηθεί το άνοιγμα σε νέα πράγματα. Ήθελαν να μιλήσουν πέρα από αυτά τα όρια και πέρα από αυτά τα σύνορα.
Stuart Hall, "The Local and the Global: Globalization and Ethnicity"
(η μετάφραση πραγματοποιήθηκε από μένα)
Εικόνα: Παρίσι 2018
